Od 1 stycznia 2010 r. płatnik składek ma obowiązek opłacać składkę na Fundusz Emerytur Pomostowych za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Składki na Fundusz Emerytur Pomostowych  powinny być opłacane za wszystkich pracowników urodzonych po 31 grudnia 1948r., którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na wymiar czasu pracy, w jakim tę pracę wykonują. Tak więc składkę na FEP należy także opłacać za pracowników wykonujących  tę pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy np. na pół etatu.            

Stopa procentowa składki  na FEP wynosi 1,5 % podstawy jej wymiaru. Składka ta jest finansowana w całości przez płatnika składek. Przepisy nie przewidują obniżenia stopy procentowej składki na FEP w przypadku, gdy pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy.  

Kto ocenia, czy dana praca jest pracą w szczególnych warunkach lub charakterze?

Oceny, czy pracownik  wykonuje  prace w szczególnych warunkach,  których wykaz określa  załącznik nr 1  do ustawy   o emeryturach pomostowych lub  prace o szczególnym charakterze, których wykaz  określa załącznik nr 2 do ustawy  - dokonuje wyłącznie płatnik składek. W tym celu,  płatnik składek  powinien  ustalić, czy rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze występują w jego zakładzie pracy oraz,  czy  wykonywana praca spełnia kryteria zawarte w treści definicji pracy w szczególnych warunkach (art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2)  lub definicji pracy  o szczególnym charakterze (art. 3 ust.3). Jak tego dokonać?

Jak zinterpretować, czy dana praca jest pracą w szczególnych warunkach lub charakterze?

W rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych - prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej , których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego  na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesami starzenia się.

Według  Centralnego Instytutu Ochrony Pracy „Szczególna sprawność psychofizyczna" oznacza określony zespół tzw. cech krytycznych, czyli cech niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa wykonania pracy, szczególnie  w warunkach stresu. W przypadku prac o szczególnym charakterze cechy krytyczne odnoszą się do sprawności intelektualnej i sensomotorycznej, zdolności oraz cech temperamentu, a ich poziom wyznaczają normy opracowane na podstawie wyników pomiarów tych cech w określonych grupach zawodowych". Natomiast przez „szczególną odpowiedzialność" należy rozumieć  odpowiedzialność za wykonywanie takich prac, których niewłaściwe wykonywanie może spowodować bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa publicznego, w tym zdrowia lub życia własnego i innych osób, a pracownik je wykonujący jest świadom konsekwencji niewłaściwej realizacji powierzonych mu zadań"    .    

Przyjęto, że jedną z istotnych przesłanek uznania, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest konieczność, aby pracownik wykonywał tę właśnie pracę, a jej wykonywanie stanowi jego podstawowy obowiązek, podstawowe zajęcie, wynikające z umowy o pracę. Zatem wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powinno wypełniać w zasadzie wymiar czasu pracy, w którym zatrudniony jest pracownik.  Kryterium pracy „ w pełnym wymiarze czasu pracy" oznacza, że pracownik  musi być zatrudniony w wymiarze co najmniej 8 godzin na dobę, 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym lub w pełnym wymiarze godzin  określonym dla danego rodzaju pracy, jeżeli wymiar ten został skrócony na podstawie art. 45 Kodeksu pracy lub innych przepisów szczególnych . Nie oznacza to, że praca ma być wykonywana stale i bez przerwy przez dobowy wymiar czasu pracy. W celu uznania określonej pracy w szczególnych warunkach  lub o szczególnym charakterze za pracę wykonywaną w pełnym wymiarze czasu pracy - istotne jest zatrudnienie pracownika do wykonywania tej właśnie pracy i jak już wspomniano,  żeby jej wykonywanie stanowiło jego podstawowy obowiązek. Dopuszczalne jest więc, aby w przerwach w wykonywaniu określonej pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, pracownik  wykonywał również inne obowiązki, zlecone przez przełożonych  lub wynikające z zakresu obowiązków. Jeżeli natomiast pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze  sporadycznie, jako zajęcie dodatkowe  -  wówczas, należy uznać, że nie są spełnione kryteria określone w przytoczonej na wstępie definicji pracy o szczególnym charakterze.

Reasumując : prace nad ustaleniem kręgu pracowników, za których istnieje obowiązek odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych powinny  być prowadzone w zakładzie pracy na podstawie przepisów ustawy o emeryturach pomostowych i załączniki do niej zawierające wykaz prac w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze - z których jeden zamieszczamy poniżej, a drugi - w kolejnym tekście).

Przydatny link i telefon

Dla płatnika składek  pomocna może być wykładnia tych przepisów, znajdująca się na stronie internetowej www.emeryturypomostowe.gov.pl . Płatnik składek może również zwrócić się o udzielenie pomocy w podjęciu właściwej decyzji  do Centralnego Instytutu Ochrony Pracy - Państwowego Instytutu Badawczego, ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa, Tel. 22 623 36 98. Instytut ten opracował obszerny poradnik do ustawy o emeryturach pomostowych: „Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze", przeznaczony dla pracodawców i osób odpowiedzialnych za sporządzenie wykazu stanowisk prac wykonywanych w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze oraz ewidencji  osób zatrudnionych n tych stanowiskach.       

Podstawa prawna:

-  art. 3  ust. 1-3, art. 35, art. 36 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych ( Dz. U. nr 237 poz. 1656)

Wykaz prac w szczególnych warunkach