Z dniem 24 marca 2009r weszła w życie ustawa z dnia 21 listopada 2008r o służbie cywilnej (Dz. U. nr 227, poz. 1505, zwana dalej nową ustawą). Z tym dniem uchyla ona dotychczas obowiązującą w tym zakresie ustawę z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 170, poz. 1218, z późn. zm.), za wyjątkiem art. 6 ust. 1 (dotyczący limitu mianowań urzędników i środków na wynagrodzenia), art. 19-22, art. 24 i art. 26-28 (dotyczące postępowania kwalifikacyjnego dla pracowników służby cywilnej oraz nawiązania stosunku pracy urzędnika tej służby). Przepisy te pozostają w mocy do końca 2009r (art. 215 nowej ustawy).
Państwowy Zasób Kadrowy i wyższe stanowiska w służbie cywilnej
Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych nową regulacją jest uchylenie z dniem 24 marca 2009r ustawy z 24 sierpnia 2006 r. o Państwowym Zasobie Kadrowym i wysokich stanowiskach państwowych. Dotychczas w skład korpusu służby cywilnej wchodziły osoby zatrudnione na urzędniczych stanowiskach średniego szczebla zarządzania, koordynujących, samodzielnych, specjalistycznych i wspomagających (art. 2 dotychczas obowiązującej ustawy o służbie cywilnej). Natomiast nie należały do niego osoby zajmujące wyższe stanowiska urzędnicze. Od 24 marca korpus służby cywilnej tworzą osoby zatrudnione na wszystkich stanowiskach urzędniczych (art. 2 nowej ustawy). Nowa ustawa wydziela wyższe stanowiska urzędnicze w służbie cywilnej, m.in. dyrektorów generalnych urzędów, dyrektorów departamentów i komórek organizacyjnych i ich zastępców, oraz określa warunki, jakie muszą spełnić kandydaci na te posady, a także formułuje zasady otwartego i konkurencyjnego naboru na te stanowiska.
Do grupy wyższych stanowisk w służbie cywilnej zalicza się stanowiska:
1) dyrektora generalnego urzędu;
2) kierującego departamentem lub komórką równorzędną w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, urzędzie ministra, urzędzie obsługującym przewodniczącego komitetu wchodzącego w skład Rady Ministrów, urzędzie centralnego organu administracji rządowej oraz kierującego wydziałem lub komórką równorzędną w urzędzie wojewódzkim, a także zastępcy tych osób;
3) wojewódzkiego lekarza weterynarii i jego zastępcy;
4) kierującego komórką organizacyjną w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz w Biurze Nasiennictwa Leśnego, a także zastępcy tych osób.
Kandydat na wyższe stanowisko w służbie cywilnej powinien:
1) posiadać tytuł zawodowy magistra lub równorzędny;
2) być nie karany zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;
3) posiadać kompetencje kierownicze;
4) posiadać co najmniej sześcioletni staż pracy, w tym co najmniej trzyletni staż pracy na stanowisku kierowniczym w jednostkach sektora finansów publicznych - w przypadku ubiegania się o stanowisko dyrektora generalnego urzędu;
5) posiadać co najmniej trzyletni staż pracy, w tym co najmniej roczny na stanowisku kierowniczym lub dwuletni na stanowisku samodzielnym, w jednostkach sektora finansów publicznych - w przypadku ubiegania się o stanowisko kierującego departamentem lub komórką oraz stanowisko zastępcy
6) spełniać wymagania określone w opisie stanowiska pracy oraz w przepisach odrębnych.
Szef Służby Cywilnej
Dotychczas nadzór nad służbą cywilną w zakresie zawodowego, rzetelnego, bezstronnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa sprawował Prezes Rady Ministrów, a zadania z zakresu służby cywilnej realizował z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Obecnie centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach służby cywilnej jest Szef Służby Cywilnej, podlegający bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów. Szefa Służby Cywilnej powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów spośród urzędników służby cywilnej, po zasięgnięciu opinii Rady Służby Cywilnej. Może nim zostać osoba, która:
1) jest obywatelem polskim;
2) korzysta z pełni praw publicznych;
3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
4) posiada tytuł zawodowy magistra lub równorzędny;
5) zna co najmniej jeden język obcy spośród języków roboczych Unii Europejskiej;
6) cieszy się nieposzlakowaną opinią;
7) nie była karana zakazem zajmowania stanowisk kierowniczych w urzędach organów władzy publicznej lub pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi;
8) posiada co najmniej pięcioletnie doświadczenie na stanowisku kierowniczym w administracji rządowej lub co najmniej siedmioletnie doświadczenie na stanowisku kierowniczym w jednostkach sektora finansów publicznych;
9) nie jest i w okresie ostatnich 5 lat nie była członkiem partii politycznej.
Rada Służby Cywilnej
Nowością jest również powołanie 15 osobowej Rady Służby Cywilnej jako organu opiniodawczo-doradczego. Członków Rady powołuje Prezes Rady Ministrów.
Obcokrajowcy w służbie cywilnej
Do tej pory w służbie cywilnej mogły być zatrudnione tylko osoby posiadające obywatelstwo polskie. Nowa regulacja przewiduje w tym zakresie wyjątki dopuszczające zatrudnianie obcokrajowców na stanowiskach, na których wykonywana praca nie polega na bezpośrednim lub pośrednim udziale w wykonywaniu władzy publicznej i funkcji mających na celu ochronę generalnych interesów państwa. Stanowiska te wskazuje za zgodą Szefa Służby Cywilnej dyrektor generalny urzędu. Przy czym o stanowiska te mogą ubiegać się jedynie obywatele Unii Europejskiej oraz obywatele innych państw, którym na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo podjęcia zatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Warunkiem zatrudnienia na takim stanowisku obcokrajowca jest znajomość języka polskiego potwierdzona odpowiednim dokumentem.
Dodatkowy urlop wypoczynkowy
Nowością jest również dodatkowy urlop wypoczynkowy przysługujący urzędnikom służby cywilnej po 5 latach pracy w służbie cywilnej. Początkowo urlop przysługuje w wymiarze 1 dnia i wzrasta corocznie o kolejny dzień, maksymalnie do 12 dni w roku. Do stażu pracy, od którego zależy wymiar dodatkowego urlopu zalicza się również staż w administracji publicznej.
Nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej
Nabór kandydatów do korpusu Służby Cywilnej organizuje dyrektor generalny urzędu. Zarówno informacja o wakatach, naborze i jego wyniku są jawne i podlegają publikacji w miejscu powszechnie dostępnym, w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Rady Ministrów. Ogłoszenie o naborze musi zawierać:
- nazwę i adres urzędu,
- określenie stanowiska pracy,
- wymagania związane ze stanowiskiem pracy zgodnie z opisem danego stanowiska, ze wskazaniem, które z nich są niezbędne, a które dodatkowe,
- zakres zadań wykonywanych na stanowisku pracy,
- wskazanie wymaganych dokumentów, a także termin i miejsce składania dokumentów przy czym termin ten nie może być krótszy niż 10 dni od dnia publikacji ogłoszenia o naborze. Nowością jest wprowadzenie krótszego, 5 dniowego terminu dla ogłoszenia naboru w celu zastępstwa nieobecnego członka korpusu służby cywilnej.
Natomiast ogłoszenie o wyniku naboru musi zawierać:
1) nazwę i adres urzędu;
2) określenie stanowiska pracy;
3) imię i nazwisko wybranego kandydata oraz jego miejsce zamieszkania
W porównaniu do poprzedniej regulacji upowszechnieniu podlegają dane (tj. imię, nazwisko i adres) osoby wybranej na dane stanowisko. Poprzednio ogłoszeniu podlegała również lista kandydatów na wakujące stanowisko.
Podstawa zatrudnienia członków korpusu służby cywilnej
Obecnie pracownicy służby cywilnej są zatrudniani na podstawie umów o pracę na czas określony i nieokreślony. Dla osób po raz pierwszy podejmujących pracę w służbie cywilnej przewidziano umowy terminowe na okres 12 miesięcy z możliwością wcześniejszego dwutygodniowego wypowiedzenia, przy czym czas trwania umowy terminowej może zostać przedłużony o okres usprawiedliwionej nieobecności w przypadku, gdy trwała ona dłużej niż 3 miesiące. Natomiast umowa bezterminowa możne zostać zawarta z pracownikiem, który był już zatrudniony w służbie cywilnej na podstawie umowy na czas nieokreślony lub na podstawie mianowania na zasadach określonych w ustawie z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, lub z pracownikiem, który uzyskał pozytywną pierwszą ocenę w służbie cywilnej. W przypadku ponownego zatrudnienia w służbie cywilnej osoby, która w przeszłości była urzędnikiem tej służby, stosunek pracy nawiązuje się od razu na podstawie mianowania. Nie dotyczy to jednak pracowników, z którymi ustanie stosunku pracy nastąpiło m.in. w związku z:
- odmową złożenia ślubowania,
- dwukrotną, następującą po sobie, negatywną oceną pracy,
- utratą nieposzlakowanej opinii,
- orzeczeniem kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby cywilnej.
Nowością obecnej regulacji jest również definicja osoby podejmującej po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej.
Dotychczas osoby podejmujące po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej były zatrudniane na podstawie umowy na czas określony maksymalnie na okres 3 lat, z możliwością wcześniejszej zmiany rodzaju umowy na bezterminową na podstawie umotywowanego wniosku bezpośredniego przełożonego, nie wcześniej jednak niż po roku pracy.
Służba przygotowawcza
Nowa ustawa wprowadziła obligatoryjność służby przygotowawczej dla osób, które podejmują po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej. Służba ta ma na celu teoretyczne i praktyczne przygotowanie nowego pracownika do należytego wykonywania obowiązków służbowych, kończy się egzaminem i obecnie trwa nie dłużej niż 4 miesiące i musi zakończyć się nie później niż z upływem 8 miesięcy od podjęcia pracy przez pracownika. Ze służby są zwolnieni absolwenci Krajowej Szkoły Administracji Publicznej oraz pracownicy, których wiedza lub umiejętności umożliwiają należyte wykonywanie obowiązków służbowych na podstawie umotywowanego wniosku osoby kierującej komórką organizacyjną. Mimo zwolnienia ze służby przygotowawczej osoby te muszą jednak zdać egzamin. Dotychczas obowiązująca ustawa o służbie cywilnej uzależniała odbycie przez pracownika służby przygotowawczej od uznania dyrektora generalnego urzędu. Dyrektor mógł skierować nowego pracownika do służby jeżeli jego wiedza i doświadczenie uzasadniały konieczność takiego szkolenia. Ponadto służba trwała nie dłużej niż 3 miesiące.
Oceny członków korpusu służby cywilnej
Nowością obecnej regulacji jest również wprowadzenie pierwszej oceny pracownika, który po raz pierwszy podjął pracę w służbie cywilnej. Ocenę przeprowadza bezpośredni przełożony pracownika w porozumieniu z kierującym komórką organizacyjną, w której jest zatrudniony pracownik, nie wcześniej niż po upływie 8 miesięcy od nawiązania stosunku pracy i nie później niż miesiąc przed upływem okresu, na który została zawarta umowa o pracę ocenianego. Ocena ta stanowi podstawę do zawarcia z pracownikiem umowy o pracę na czas nieokreślony (w przypadku pozytywnej) lub do podjęcia decyzji o niezawieraniu z ocenionym umowy o pracę na czas nieokreślony albo o rozwiązanie umowy o pracę na czas określony (w przypadku negatywnej). Pierwszej ocenie nie podlega natomiast absolwent Krajowej Szkoły Administracji Publicznej, który złożył wniosek o mianowanie w służbie cywilnej.
Natomiast ocenom okresowym podlegali do tej pory jedynie urzędnicy służby cywilnej nie rzadziej niż raz na 24 miesiące i nie częściej niż raz na 12 miesięcy. Obecnie obowiązek dokonywania ocen okresowych został rozszerzony na pracowników służby cywilnej zatrudnionych na podstawie umowy na czas nieokreślony. Oceny mają być sporządzane co 24 miesiące.
Podstawa prawna:
ustawa z 21 listopada 2008 r. o Służbie Cywilnej (Dz.U. z 2008 r. nr 227, poz. 1505).
